Bedelli askerlik için işten ayrılma, Türkiye İş Hukuku’nda özel olarak düzenlenmiş bir durumdur ve çalışanlara bazı haklar tanır. İşte bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılma ve kıdem tazminatı konusundaki temel bilgiler:
İşten Ayrılma Hakkı:
- Bedelli askerlik yapacak olan tüm çalışanlar, askerlik hizmetine başlamadan önce iş sözleşmelerini feshetme hakkına sahiptir.
- Çalışan, işverenine makul bir süre önceden yazılı olarak işten ayrılma talebini bildirmelidir. Bu bildirime genellikle sevk belgesi veya celp kağıdı gibi resmi askerlik belgeleri eklenir.
- İşten ayrılma bildiriminde, ayrılma nedeninin açıkça askerlik görevi olduğu belirtilmelidir.
Kıdem Tazminatı Hakkı:
- Bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan ve en az bir yıl aynı işyerinde çalışmış olan işçiler kıdem tazminatına hak kazanır.
- Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de orantılı olarak ödeme yapılır.
- İşveren, iş sözleşmesinin feshedilmesiyle birlikte kıdem tazminatını makul bir süre içinde ödemekle yükümlüdür. Bu süre genellikle fesih tarihinden itibaren birkaç haftayı geçmemelidir.
- İşveren kıdem tazminatını ödemezse, işçi yasal yollara başvurabilir.
İhbar Süresi:
- Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçilerden ihbar süresi beklenmez. İşçi, fesih bildirimini yaparak derhal işten ayrılabilir. Aynı şekilde, işveren de bu durumda ihbar tazminatı talep edemez.
Askerlik Sonrası İşe Dönüş:
- 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi, askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılan işçilerin işe iade taleplerini düzenler.
- Askerlik hizmetinin bitiminden itibaren iki ay içinde işçi, eski işverenine işe dönme isteğini yazılı olarak bildirebilir.
- İşveren, boş pozisyon olması durumunda, işçiyi aynı veya benzer bir işte tekrar işe almak zorundadır.
- İşveren işe almazsa, işçiye üç aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.
Ücretsiz İzin Seçeneği:
- Bedelli askerlik süresince (şu anda genellikle 28 gün), işçi ve işveren anlaşarak ücretsiz izin kullanılması konusunda mutabık kalabilirler. Bu durumda iş sözleşmesi askıda kalır ve kıdem tazminatı ödenmez. Askerlik dönüşü işçi tekrar işine döner. Ancak, işveren ücretsiz izin dönüşü işçiyi işe almak zorunda değildir, bu durum işveren inisiyatifindedir. İşe alınmama durumunda işçi kıdem tazminatı talep edemez.
Önemli Notlar:
- Kıdem tazminatına hak kazanmak için en az bir yıllık çalışma süresinin tamamlanmış olması gerekmektedir.
- İşten ayrılma nedeninin bedelli askerlik olduğunu açıkça belirtmek ve ilgili belgeleri sunmak önemlidir.
- İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde bu konuya dair farklı hükümler olabilir, ancak İş Kanunu’nun emredici hükümleri geçerlidir.
- Herhangi bir anlaşmazlık durumunda bir iş avukatına danışmak en doğru adım olacaktır.
Bedelli Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılan Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
Evet. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Bedelli askerlik süresinin kısa olması (mevcut uygulamada 28 gün) bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Tazminat Alabilmek İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?
• Kıdem Şartı: İş yerinde en az 1 tam yıl çalışmış olmak.
• Fesih Nedeni: İşten ayrılma dilekçesinde feshin “askerlik nedeniyle” olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Belgelendirme: Askerlik sevk belgesinin (sülüs) bir örneği işverene sunulmalıdır.
• Fesih Nedeni: İşten ayrılma dilekçesinde feshin “askerlik nedeniyle” olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Belgelendirme: Askerlik sevk belgesinin (sülüs) bir örneği işverene sunulmalıdır.
İşçi “Ücretsiz İzin” Kullanarak Gidip Gelebilir mi?
Evet, bu durum işverenle yapılacak anlaşmaya bağlıdır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu uyarınca, bedelli askerlik süresince çalışanlar ücretsiz izinli sayılırlar.
• Anlaşma Varsa: İş sözleşmesi feshedilmez, işçi askerlik dönüşü aynı işine devam eder (Tazminat ödenmez).
• Anlaşma Yoksa: İşçi askerlik nedeniyle sözleşmeyi feshedip kıdem tazminatını alarak ayrılabilir.
Askerlik Dönüşü Aynı İş Yerine Tekrar Girilebilir mi?
İş Kanunu’nun 31. maddesine göre; herhangi bir askeri ödev nedeniyle işinden ayrılan işçiler, bu ödevin sona ermesinden itibaren 2 ay içinde işe girmek istedikleri takdirde, işveren onları boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe öncelikle almak zorundadır. İşveren bu yükümlülüğe uymazsa işçiye 3 aylık ücret tutarında tazminat öder.
İhbar Tazminatı Ödenir mi?
• İşçi Açısından: Askerlik nedeniyle fesih “haklı bir sebep” sayıldığından, işçi ihbar süresi beklemek zorunda değildir ve işverene ihbar tazminatı ödemez.
• İşveren Açısından: İşveren de askerlik nedeniyle ayrılan işçiye ihbar tazminatı ödemez.
• İşveren Açısından: İşveren de askerlik nedeniyle ayrılan işçiye ihbar tazminatı ödemez.
İstifa Dilekçesi Ne Zaman Verilmelidir?
Yargıtay uygulamalarına göre, feshin askerlik tarihinden makul bir süre önce yapılması gerekir. Askerliğe 5-6 ay kala yapılan fesihler genellikle askerlik nedeniyle sayılmamaktadır. Sevk tarihinden kısa bir süre önce (örneğin 2 hafta veya 1 ay) bildirim yapılması en güvenli yoldur.
Bedelli Askerlik Ödemesi İçin Gerekli Parayı Almak Amacıyla Ayrılmak Mümkün mü?
Hukuken fesih nedeninin “askerlik hizmetinin fiilen yerine getirilmesi” olması gerekir. Sadece bedelli ücretini ödemek için para ihtiyacıyla ayrılmak, askerlik nedeniyle fesih kapsamında değerlendirilmeyebilir. Ancak sevk belgesi alındıktan sonra yapılan fesihlerde tazminat hakkı korunur.