İşçi patronum emretti diyerek sorumluluktan kurtulabilir mi?

Genellikle hayır. Suç teşkil eden fiillerde işverenin talimatı mazeret sayılmaz. Ancak cebir veya ağır tehdit varsa değerlendirme değişebilir.

Emir sözleşmeye aykırıysa ne olur?

Emir sözleşmeye aykırı ise işçi bunu reddedebilir ve haklı nedenle fesih hakkı doğabilir.

Emrin hukuka aykırı olduğu şüpheli ise ne yapılmalı?

İşçi emrin yazılı verilmesini talep etmeli ve hukuka aykırı ise yerine getirmemelidir.

İş kazalarında hukuka aykırı emir etkili midir?

İşveren iş güvenliği kurallarına aykırı emir verirse tam kusurlu olur ve sorumluluktan kurtulamaz.

Hukuka aykırı emir nedeniyle işçi tazminat alabilir mi?

Evet. Bu durum haklı fesih sebebidir ve işçi kıdem tazminatı talep edebilir.

İşverenin Hukuka Aykırı Emrini Yerine Getirmek

Q: Emrin hukuka aykırı olduğunu bilerek yerine getiren işçi sorumlu olur mu?

Evet. Suç teşkil eden emir yerine getirilirse işçi de sorumlu olur. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilemez.

Q: Hukuka aykırı emri reddeden işçi işten çıkarılabilir mi?

İşten çıkarılması halinde bu fesih haksız olur ve işçi işe iade veya tazminat haklarını kullanabilir.

İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım. İş ilişkisi, özü itibarıyla bir bağımlılık ilişkisidir. İşçi, iş sözleşmesi gereği işverenin talimatlarına (emirlerine) uymakla yükümlüdür. Ancak işverenin sahip olduğu bu “yönetim hakkı” sınırsız değildir. İş hukukunda ve genel hukuk prensiplerinde en çok tartışılan konulardan biri, işverenin hukuka aykırı veya suç teşkil eden bir emir vermesi durumunda işçinin takınacağı tavır ve bu emri yerine getirmesi halinde doğacak sorumluluğudur. İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım.

Paylaştığınız makale ve yerleşik hukuk kuralları ışığında, bu konuyu dört ana başlık altında detaylandırabiliriz:

İçindekiler

1. İşçinin İtaat Borcu ve Sınırları

İşçinin işverene karşı “sadakat” ve “itaat” borcu bulunmaktadır. İşveren, işin yürütümü ve işçilerin davranışlarını düzenlemek amacıyla talimatlar verme hakkına sahiptir. Ancak bu talimatların geçerli olabilmesi için;

Kanuna,
Ahlaka,
Adaba,
İş sözleşmesine veya Toplu İş Sözleşmesine uygun olması gerekir.

Eğer bir emir bu temel dayanaklara aykırıysa, işçinin itaat borcu ortadan kalkar. Yani hukuka aykırı bir emir, “bağlayıcı” değildir. İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım. Yeni malik ihtiyaç nedeniyle tahliye makalemiz için bağlantıya tıklayabilirsiniz.

2. Konusu Suç Teşkil Eden Emirler

Hukuk sistemimizdeki en keskin çizgi buradadır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 24. maddesinin 3. fıkrası ve Anayasa’nın 137. maddesi (Kamu görevlileri için olsa da genel bir ilkedir) şu temel prensibi koyar: “Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez.”

Sorumluluktan Kurtulamazsınız: İşveren, işçisinden bir evrakta sahtecilik yapmasını, bir vergi kaçırma olayına aracılık etmesini veya bir başka işçiye fiziksel zarar vermesini isterse ve işçi bu emri yerine getirirse; işçi “Ben sadece emir kuluyum, işveren istediği için yaptım” diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Müşterek Sorumluluk: Bu durumda hem emri veren işveren hem de o emri uygulayan işçi, ceza hukuku kapsamında “fail” veya “şerik” (ortak) olarak yargılanır. Suç teşkil eden bir emirde işçinin “geçim kaygısı” veya “işten atılma korkusu” hukuki bir mazeret sayılmaz.

3. Hukuka Aykırı Ancak Suç Teşkil Etmeyen Emirler

Her hukuka aykırı emir bir suç olmayabilir. Örneğin işverenin, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadan işçiyi tehlikeli bir işe sürmesi veya kanunda belirtilen fazla çalışma sınırlarını aşan emirler vermesi “hukuka aykırılık” teşkil eder ancak doğrudan TCK anlamında bir “suç” olmayabilir.

İtiraz Hakkı: İşçi, bu tür durumlarda emrin hukuka aykırı olduğunu belirterek yerine getirmeme hakkına sahiptir. Makalede de vurgulandığı üzere, işçinin bu haklı direnci nedeniyle iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilirse, bu fesih “geçersiz” veya “haksız” bir fesih sayılır.İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım.
Yargıtay Yaklaşımı: Yargıtay, işçinin açıkça hukuka aykırı olan veya kişisel haklarını zedeleyen emirlere uymamasını “iş görme borcunun ihlali” olarak görmemektedir. İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım.

4. İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

İşveren hukuka aykırı bir emri yerine getirmesi için işçiye baskı yaparsa, bu durum işçi için 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-f maddesi uyarınca “çalışma şartlarının uygulanmaması” veya aynı maddenin (b) bendi uyarınca “işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söylenmesi veya davranışlarda bulunulması” kapsamında değerlendirilebilir. İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır gelin birlikte bakalım.

Bu durumda işçi:

Hukuka aykırı emri yerine getirmeyi reddedebilir.
Buna rağmen baskı sürerse, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshederek kıdem tazminatını alabilir.

Sonuç ve Özet

Hukuk, işçiyi “emir alan kişi” olarak tanımlasa da onu “iradesiz bir araç” olarak görmez.

Eğer emir suç içeriyorsa; yerine getiren işçi cezai sorumluluktan kurtulamaz.
Eğer emir hukuka veya sözleşmeye aykırıysa; işçi bunu reddetme hakkına sahiptir ve bu reddetme nedeniyle işten çıkarılırsa işe iade veya tazminat haklarını kullanabilir.

İşverenin talimatı ile hukukun emri çatıştığında, üstün olan her zaman hukukun emridir. İşçinin “ekmek parası” gerekçesiyle bir suça ortak olması, modern hukuk sistemlerinde onu sorumluluktan azat etmemektedir. Bu nedenle, hukuka aykırı olduğu açıkça belli olan emirlerin yazılı olarak istenmesi veya bir avukata danışılarak hareket edilmesi işçinin gelecekteki haklarını koruması açısından hayati önem taşır. İşverenin hukuka aykırı emrini yerine getiren işçinin sorumluluğu var mıdır sorusuna cevap derledik. Okuduğunuz için teşekkür ederiz!

Beşiktaş iş avukatı kapsamında bizimle iletişime geçerek detaylı bilgi alabilirsiniz.

İşçi, işverenin her emrine uymak zorunda mıdır?

Hayır. İşçinin itaat borcu, sadece hukuka, ahlaka ve iş sözleşmesine uygun olan emirleri kapsar. İşveren, işçiden kanunlara aykırı bir eylemde bulunmasını (örneğin; evrakta sahtecilik, vergi kaçırma, bir başkasına zarar verme) talep edemez.

Emrin hukuka aykırı olduğunu bilerek yerine getiren işçi sorumlu olur mu?

Evet. Eğer işveren tarafından verilen emir açıkça bir suç teşkil ediyorsa, işçi bu emri yerine getirdiğinde şahsen sorumlu olur. Türk Ceza Kanunu uyarınca, “konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez.” Getiren kişi, emri verenle birlikte sorumlu tutulur.

İşçi “Patronum emretti, yapmak zorundaydım” diyerek sorumluluktan kurtulabilir mi?

Genellikle hayır. Ceza hukukunda “kanunsuz emir” kavramı çerçevesinde, suç teşkil eden bir eylemde işverenin talimatı bir mazeret sayılmaz. Ancak işçi, bu emri yerine getirmeye cebir, şiddet veya ağır tehdit (korkutma) altında zorlanmışsa, kusuru ortadan kalkabilir veya cezası indirilebilir. Sadece “işten atılma korkusu” hukuken ağır tehdit kapsamında suç işleme mazereti sayılmaz.

Hukuka aykırı emri reddeden işçi işten çıkarılabilir mi?

İşveren, hukuka aykırı bir emri yerine getirmediği için işçiyi işten çıkarırsa, bu haksız ve geçersiz bir fesih olur. Bu durumda işçi:

• Kıdemi ve iş yeri şartları uygunsa İşe İade Davası açabilir.
• Şartları oluşmuşsa Kötü Niyet Tazminatı talep edebilir.
• Kıdem ve ihbar tazminatlarını alarak ayrılabilir.

Emir suç değil de sadece “sözleşmeye aykırı” ise ne yapılmalıdır?

Emir bir suç teşkil etmiyor ancak iş sözleşmesine veya dürüstlük kuralına aykırıysa (örneğin; bir mühendisin temizlik yapmaya zorlanması), işçi bu emri yerine getirmekten kaçınabilir. Bu durum “çalışma koşullarında esaslı değişiklik” sayılabilir ve işçiye haklı nedenle fesih hakkı tanıyabilir.

Emrin hukuka aykırı olduğu konusunda tereddüt varsa ne yapılmalı?

İşçi, emrin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa bunu işverene yazılı olarak bildirmeli ve emrin yazılı olarak yinelenmesini talep etmelidir. Eğer emir bir “suç” ise yazılı verilse dahi yerine getirilmemelidir. Ancak idari bir aykırılık söz konusuysa, yazılı talimat işçinin sorumluluğunu hafifletebilir.

İş kazalarında hukuka aykırı emrin rolü nedir?

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına aykırı bir emir verirse (örneğin; koruyucu ekipman olmadan riskli bir işin yapılmasını istemesi) ve kaza gerçekleşirse, işveren tam kusurlu sayılır. İşçi bu emre uymak zorunda değildir; uyup kaza geçirdiğinde dahi işverenin sorumluluğu ortadan kalkmaz.

Hukuka aykırı emir nedeniyle işten ayrılan işçi tazminat alabilir mi?

Evet. İşverenin işçiden hukuka aykırı bir işlem yapmasını istemesi, işçi için haklı nedenle fesih (İş Kanunu 24/II) sebebidir. İşçi bu baskı nedeniyle istifa etse dahi kıdem tazminatını talep edebilir.