Kıdemi 1 Yıldan Az Olan İşçinin Hakları: Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışanların hakları, iş sözleşmesinin kurulduğu ilk günden itibaren başlar. Toplumda yaygın olan “bir yılı doldurmadan hak doğmaz” algısı büyük bir yanılgıdır. Kıdemi henüz bir yılı aşmamış bir işçinin de yasalarla korunan çok önemli hakları bulunmaktadır.
İşte Türk İş Hukuku çerçevesinde, 1 yıldan az kıdemi olan işçilerin sahip olduğu temel haklar:
- Ücret ve Yan Haklar
İşçinin en temel hakkı, çalıştığı sürenin karşılığı olan ücreti almaktır. Bir işçi sadece bir gün dahi çalışmış olsa, o günün ücretini talep etme hakkına sahiptir. Buna ek olarak;
- Fazla Mesai Ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için %50 zamlı ücret hakkı.
- UBGT (Bayram ve Genel Tatil) Ücreti: Resmi tatillerde yapılan çalışmaların ek ücreti.
- Yol ve Yemek Ödemeleri: İş sözleşmesinde kararlaştırılmışsa, bu ödemelerin eksiksiz yapılması gerekir.
- İhbar Tazminatı Hakkı
Kıdem tazminatı için 1 yıl şartı aranırken, ihbar tazminatı için böyle bir süre kısıtlaması yoktur (deneme süresi hariç). İşveren, haklı bir neden olmaksızın işçiyi aniden işten çıkarırsa, işçinin kıdemine göre şu sürelerin ücretini nakden ödemek zorundadır:
- 6 aya kadar çalışması olanlar için 2 hafta,
- 6 aydan 1 yıla kadar çalışması olanlar için 4 hafta.
Eğer iş sözleşmesinde bir deneme süresi (genellikle en fazla 2 ay) belirlenmişse, bu süre içinde taraflar tazminatsız fesih yapabilirler. Ancak deneme süresi geçilmişse, 1 gün bile olsa ihbar süresine uyulmalıdır.
- Yeni İş Arama İzni
İşveren, işçiyi işten çıkarmadan önce ihbar süresini kullandırıyorsa, işçiye günde en az 2 saat yeni iş arama izni vermek zorundadır. İşçi isterse bu süreleri birleştirerek toplu halde de kullanabilir. Bu süre zarfında işçinin maaşından herhangi bir kesinti yapılamaz.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hakları
İşçinin işe başladığı ilk andan itibaren sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışma hakkı vardır. İşveren, işçinin kıdemine bakmaksızın gerekli eğitimleri vermeli ve koruyucu ekipmanları sağlamalıdır. İşçi, hayati bir tehlike gördüğünde “çalışmaktan kaçınma hakkını” kullanabilir.
- Mobbing ve Kötüniyet Tazminatı
Bir yıllık kıdemi dolmayan işçiler, “iş güvencesi” (işe iade davası) hükümlerinden yararlanamazlar. Ancak işveren, işçinin sözleşmesini dürüstlük kuralına aykırı, ayrımcılık yaparak veya hakkını aradığı için feshederse, işçi kötüniyet tazminatı davası açabilir. Bu tazminat genellikle ihbar tazminatının 3 katı tutarındadır.
- Hafta Tatili ve Dinlenme Hakları
İşçi, bir yılını doldurmadığı için henüz “yıllık ücretli izin” hakkına sahip değildir (yıllık izin hakkı 1 yıl dolunca başlar). Fakat;
- Haftalık 45 saatlik çalışma süresini tamamlayan işçinin en az 24 saat kesintisiz hafta tatili yapma hakkı vardır.
- Günlük çalışma süresine göre (ara dinlenmesi) mola hakları bakidir.
Özetle Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kıdemi 1 yıldan az olan bir çalışan; yıllık izin ve kıdem tazminatı alamaz ancak maaş, fazla mesai, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve genel tatil ücretleri gibi tüm finansal haklarını hukuk yoluyla talep edebilir. İşten ayrılırken mutlaka “Çalışma Belgesi” (Bonservis) talep etme hakkınızın olduğunu da unutmayın.
Bu konuda bir uyuşmazlık yaşıyorsanız, hak kaybına uğramamak için bir hukuk uzmanına danışmanızı öneririz.