İş Kanunu mevzuatına göre, kural olarak işten kendi isteğiyle ayrılan (istifa eden) işçi ihbar tazminatı alamaz; aksine, duruma göre işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
Bu durumun temel nedeni, ihbar tazminatının, iş sözleşmesini usulsüz bir şekilde fesheden tarafın ödediği bir yaptırım niteliğinde olmasıdır.
İşte bu konudaki detaylar ve iki önemli istisna:
Kural: İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Alamaz
İş sözleşmesini kendi rızasıyla fesheden (istifa eden) işçi, işverenden ihbar tazminatı talep edemez. Çünkü ihbar tazminatı hakkı, sözleşmeyi feshetme inisiyatifini kullanan değil, sözleşmesi feshedilen tarafa aittir.
İstifa Eden İşçinin Yükümlülüğü
Eğer işçi, iş Kanunu’nun 17. maddesinde belirtilen yasal ihbar sürelerine uymaksızın (yani, süresini beklemeden derhal) istifa ederek işten ayrılırsa, bu defa işverenin uğradığı zararı tazmin etmek amacıyla işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olabilir.
İstisnalar: İstifa Etse Bile İhbar Tazminatı Alabileceği Durumlar
İşten kendi isteğiyle ayrılan işçinin (teknik olarak istifa etmiş olsa bile) istisnai olarak ihbar tazminatı talep edebileceği tek durum, Kanun’un 24. maddesindeki haklı nedenlere dayanarak sözleşmeyi feshetmesidir.
Bu durumda, işçi her ne kadar işten ayrılma iradesini kullansa da, fesih nedeni işverenin kusurlu hareketinden kaynaklandığı için hukuken işveren feshetmiş gibi kabul edilir.
- İşçi, Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkını Kullanırsa (İş Kanunu m. 24)
İşçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılan haklı nedenlerin (örneğin; ücretlerinin ödenmemesi, mobbing, iş sağlığı ve güvenliğini tehlikeye atan durumlar, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları) ortaya çıkması üzerine iş sözleşmesini haklı olarak derhal feshederse (istifa ederse):
- İhbar Tazminatı: Haklı nedenle fesih durumunda ne işçi ihbar tazminatı öder ne de işverenden ihbar tazminatı talep edebilir. Haklı nedenle fesihte ihbar tazminatı söz konusu olmaz.
- Kıdem Tazminatı: Ancak, Kanun’un 24. maddesinin II. bendindeki haklı nedenlere dayanarak ayrılan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır.
- İstifa Eden İşçiye İşveren İhbar Süresinde Çalıştırmazsa
İşçi, istifa ederken yasal ihbar süresine uyacağını belirterek (örneğin 6 hafta sonra ayrılacağını bildirerek) dilekçesini vermiş olabilir.
- Eğer işveren, işçinin bu ihbar süresini beklemeden, “hemen çık” diyerek işçinin iş akdini sonlandırırsa (işçinin bildirim süresi dolmadan işveren feshi yapmış olur):
- Bu durumda, işveren yasal ihbar süresine uymamış sayılır. İşçi, bu uyulmayan süreye karşılık gelen ihbar tazminatını işverenden talep edebilir. (Yargıtay kararları bu yöndedir.)